Πάμε λοιπόν στις προτάσεις της Ε.Σ.
Η πρόταση της ΟΚΡΑ: ένα «Εθνικό Δημογραφικό Συμβόλαιο»
Ένα εθνικό project 25 ετών, όχι σαν κυβερνητικό πρόγραμμα τετραετίας, αλλά σαν ένα πανεθνικό πρόγραμμα διάσωσης.
Με έναν πολύ συγκεκριμένο στόχο:
Ελλάδα 2050
Να καταστεί η Ελλάδα μία από τις πιο φιλικές χώρες της Ευρώπης για τη δημιουργία οικογένειας.
Να μην υποχρεώσουμε κανέναν να κάνει παιδιά, αλλά.
Να δημιουργήσουμε μια κοινωνία όπου ένα νέο ζευγάρι που θέλει παιδιά να μην αισθάνεται ότι η απόκτηση δεύτερου ή τρίτου παιδιού ισοδυναμεί με οικονομική και επαγγελματική αυτοκτονία.
Αυτό απαιτεί επίθεση σε πολλά μέτωπα ταυτόχρονα.
1. Στέγη νέων ζευγαριών
Αυτό το θεωρούμε ως κεντρικό πυλώνα.
Δεν γίνεται να ζητάμε από ένα ζευγάρι 28–35 ετών να δημιουργήσει οικογένεια όταν η κατοικία απορροφά τεράστιο μέρος του εισοδήματός του.
Να δημιουργήσουμε ένα Εθνικό Πρόγραμμα Οικογενειακής Κατοικίας:
κρατική/κοινωνική κατοικία για νέα ζευγάρια,
πολύ χαμηλότοκα στεγαστικά για οικογένειες,
μεγαλύτερη ενίσχυση για δεύτερο και τρίτο παιδί,
αξιοποίηση δημόσιας ακίνητης περιουσίας,
ανακαίνιση κλειστών κατοικιών με αντάλλαγμα μακροχρόνια προσιτό ενοίκιο,
ειδικό πρόγραμμα κατοικίας για νέους που επιστρέφουν από το εξωτερικό.
Η απόκτηση του δεύτερου παιδιού πρέπει να κάνει τη ζωή μιας οικογένειας ευκολότερη, όχι δυσκολότερη.
2. Να γίνει πραγματικά φθηνή η ανατροφή των παιδιών
Όχι μόνο επίδομα.
Να δημιουργήσουμε ένα «Παιδί χωρίς κόστος» για βασικές υπηρεσίες:
δωρεάν βρεφονηπιακός σταθμός,
δωρεάν ολοήμερο σχολείο,
δωρεάν σχολικά γεύματα,
δωρεάν ή πολύ φθηνή μετακίνηση μαθητών,
ουσιαστική κάλυψη παιδικών ιατρικών αναγκών,
σημαντική φορολογική ελάφρυνση ανά παιδί,
επιδότηση δραστηριοτήτων και αθλητισμού.
Ο στόχος δεν είναι να «πληρώνει το κράτος για κάθε παιδί».
Ο στόχος είναι να μειώσει δραστικά το κόστος που κάνει ένα ζευγάρι να φοβάται το δεύτερο ή τρίτο παιδί.
3. Επανάσταση στην εργασία
Αυτό είναι εξίσου σημαντικό με τα χρήματα.
Πρέπει να μπορείς να είσαι και γονιός και επαγγελματίας.
Άρα:
ευέλικτο ωράριο όπου είναι εφικτό,
πραγματική τηλεργασία όπου η εργασία το επιτρέπει,
προστασία γονέων από δυσμενή μεταχείριση,
ισχυρότερη γονική άδεια,
κίνητρα στις επιχειρήσεις που εφαρμόζουν οικογενειακές πολιτικές,
δυνατότητα σταδιακής επιστροφής στην εργασία μετά τη γέννηση.
Και κάτι ακόμη:
Να σταματήσει η αντίληψη ότι η μητέρα πρέπει να «πληρώσει» επαγγελματικά επειδή απέκτησε παιδιά.
Αυτό είναι κρίσιμο.
4. Το κράτος να επιβραβεύει πραγματικά το δεύτερο και τρίτο παιδί
Εδώ θα πρέπει να κάνουμε κάτι πιο τολμηρό.
Όχι ένα εφάπαξ επίδομα.
Αλλά διαχρονική κρατική στήριξη που αυξάνεται με το μέγεθος της οικογένειας.
Για παράδειγμα, μια οικογένεια με:
1 παιδί → βασική στήριξη
2 παιδιά → σημαντικά μεγαλύτερη
3 παιδιά → πολύ μεγαλύτερη
4+ παιδιά → ειδικό καθεστώς πολυμελούς οικογένειας
σε φορολογία + κατοικία + εκπαίδευση + υπηρεσίες + μετακινήσεις.
Γιατί;
Επειδή το δημογραφικό πρόβλημα δεν δημιουργείται κυρίως από την οικογένεια που κάνει το πρώτο παιδί.
Το κρίσιμο είναι η μετάβαση από το 1 → 2 και από το 2 → 3.
5. Δημογραφική πολιτική στην ελληνική περιφέρεια
Εδώ υπάρχει μια τεράστια ευκαιρία.
Δεν μπορεί η Ελλάδα να συνεχίσει να συγκεντρώνει νέους ανθρώπους σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη και μετά να απορεί γιατί ερημώνουν οι υπόλοιπες περιοχές.
Θα δημιουργούσα «Δημογραφικές Ζώνες Ανάπτυξης».
Σε συγκεκριμένες περιοχές με έντονη πληθυσμιακή συρρίκνωση:
δωρεάν/πολύ φθηνή κατοικία για νέες οικογένειες,
φορολογικά κίνητρα, τηλεργασιακοί κόμβοι, σχολεία, παιδικοί σταθμοί, κέντρα υγείας, γρήγορο internet, συγκοινωνίες, κίνητρα για επιχειρήσεις, ειδικά προγράμματα εγκατάστασης νέων οικογενειών.
Δηλαδή:
να κάνουμε την επαρχία ξανά ελκυστικό τόπο για να μεγαλώσεις παιδιά.
6. Να φέρουμε πίσω τους Έλληνες του εξωτερικού
Αυτό είναι ο άλλος μισός του δημογραφικού προβλήματος.
Υπάρχουν εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες που έφυγαν τα προηγούμενα χρόνια.
Αν καταφέρουμε να επιστρέψουν νέοι άνθρωποι 20–40 ετών, δεν επιστρέφουν απλώς εργαζόμενοι.
Επιστρέφουν δυνητικοί γονείς.
Άρα θα δημιουργούσα ένα πραγματικό:
«Return to Greece»
με:
φορολογικά κίνητρα,
αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων,
βοήθεια εύρεσης εργασίας,
στεγαστικά κίνητρα,
ειδική υποστήριξη για οικογένειες,
αγγλόφωνες δημόσιες υπηρεσίες όπου χρειάζεται,
σχολική υποστήριξη για παιδιά που επιστρέφουν από το εξωτερικό.
Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο σημαντικό
Δεν πρέπει να αντιμετωπίσουμε το δημογραφικό μόνο ως πρόβλημα πληθυσμού.
Γιατί ακόμη και αν αύριο ο δείκτης γονιμότητας ανέβαινε από 1,2 σε 1,8, οι συνέπειες των προηγούμενων δεκαετιών θα εξακολουθούσαν να υπάρχουν.
Γι' αυτό χρειάζονται δύο παράλληλες στρατηγικές:
Α. Να αυξήσουμε τις γεννήσεις.
Β. Να προσαρμόσουμε την Ελλάδα στη δημογραφική πραγματικότητα που ήδη έχει δημιουργηθεί.
Δηλαδή:
παραγωγικότητα, αυτοματοποίηση, τεχνολογία, καλύτερη εκπαίδευση,
συμμετοχή περισσότερων γυναικών στην αγορά εργασίας,
ενεργός γήρανση,
προσέλκυση ανθρώπινου κεφαλαίου,
ελεγχόμενη και αποτελεσματική μεταναστευτική πολιτική.
Δεν μπορούμε να περιμένουμε 20 χρόνια μέχρι να μεγαλώσουν τα παιδιά που θα γεννηθούν σήμερα.
Και πρέπει να το κάνουμε γνωρίζοντας ότι οι δημογραφικές πολιτικές δεν αποδίδουν αμέσως. Οι προβολές πληθυσμού της Eurostat είναι σενάρια που εξαρτώνται από γονιμότητα, θνησιμότητα και μετανάστευση, και ακριβώς γι' αυτό πρέπει να σχεδιάζουμε δεκαετίες μπροστά.
Ακολουθούν τα 15 σημεία
1. Εθνικός δημογραφικός στόχος και μόνιμος θεσμός
Να συμφωνηθεί από όλα τα μεγάλα κόμματα ένα Εθνικό Δημογραφικό Σύμφωνο 25ετίας, με στόχους ανά πενταετία.
Η πρόταση της ΟΚΡΑ: ένα «Εθνικό Δημογραφικό Συμβόλαιο»
Ένα εθνικό project 25 ετών, όχι σαν κυβερνητικό πρόγραμμα τετραετίας, αλλά σαν ένα πανεθνικό πρόγραμμα διάσωσης.
Με έναν πολύ συγκεκριμένο στόχο:
Ελλάδα 2050
Να καταστεί η Ελλάδα μία από τις πιο φιλικές χώρες της Ευρώπης για τη δημιουργία οικογένειας.
Να μην υποχρεώσουμε κανέναν να κάνει παιδιά, αλλά.
Να δημιουργήσουμε μια κοινωνία όπου ένα νέο ζευγάρι που θέλει παιδιά να μην αισθάνεται ότι η απόκτηση δεύτερου ή τρίτου παιδιού ισοδυναμεί με οικονομική και επαγγελματική αυτοκτονία.
Αυτό απαιτεί επίθεση σε πολλά μέτωπα ταυτόχρονα.
1. Στέγη νέων ζευγαριών
Αυτό το θεωρούμε ως κεντρικό πυλώνα.
Δεν γίνεται να ζητάμε από ένα ζευγάρι 28–35 ετών να δημιουργήσει οικογένεια όταν η κατοικία απορροφά τεράστιο μέρος του εισοδήματός του.
κρατική/κοινωνική κατοικία για νέα ζευγάρια,
πολύ χαμηλότοκα στεγαστικά για οικογένειες,
μεγαλύτερη ενίσχυση για δεύτερο και τρίτο παιδί,
αξιοποίηση δημόσιας ακίνητης περιουσίας,
ανακαίνιση κλειστών κατοικιών με αντάλλαγμα μακροχρόνια προσιτό ενοίκιο,
ειδικό πρόγραμμα κατοικίας για νέους που επιστρέφουν από το εξωτερικό.
Η απόκτηση του δεύτερου παιδιού πρέπει να κάνει τη ζωή μιας οικογένειας ευκολότερη, όχι δυσκολότερη.
2. Να γίνει πραγματικά φθηνή η ανατροφή των παιδιών
Όχι μόνο επίδομα.
Να δημιουργήσουμε ένα «Παιδί χωρίς κόστος» για βασικές υπηρεσίες:
δωρεάν βρεφονηπιακός σταθμός,
δωρεάν ολοήμερο σχολείο,
δωρεάν σχολικά γεύματα,
δωρεάν ή πολύ φθηνή μετακίνηση μαθητών,
ουσιαστική κάλυψη παιδικών ιατρικών αναγκών,
σημαντική φορολογική ελάφρυνση ανά παιδί,
επιδότηση δραστηριοτήτων και αθλητισμού.
Ο στόχος δεν είναι να «πληρώνει το κράτος για κάθε παιδί».
Ο στόχος είναι να μειώσει δραστικά το κόστος που κάνει ένα ζευγάρι να φοβάται το δεύτερο ή τρίτο παιδί.
3. Επανάσταση στην εργασία
Αυτό είναι εξίσου σημαντικό με τα χρήματα.
Πρέπει να μπορείς να είσαι και γονιός και επαγγελματίας.
Άρα:
ευέλικτο ωράριο όπου είναι εφικτό,
πραγματική τηλεργασία όπου η εργασία το επιτρέπει,
προστασία γονέων από δυσμενή μεταχείριση,
ισχυρότερη γονική άδεια,
κίνητρα στις επιχειρήσεις που εφαρμόζουν οικογενειακές πολιτικές,
δυνατότητα σταδιακής επιστροφής στην εργασία μετά τη γέννηση.
Και κάτι ακόμη:
Να σταματήσει η αντίληψη ότι η μητέρα πρέπει να «πληρώσει» επαγγελματικά επειδή απέκτησε παιδιά.
Αυτό είναι κρίσιμο.
4. Το κράτος να επιβραβεύει πραγματικά το δεύτερο και τρίτο παιδί
Εδώ θα πρέπει να κάνουμε κάτι πιο τολμηρό.
Όχι ένα εφάπαξ επίδομα.
Αλλά διαχρονική κρατική στήριξη που αυξάνεται με το μέγεθος της οικογένειας.
Για παράδειγμα, μια οικογένεια με:
1 παιδί → βασική στήριξη
2 παιδιά → σημαντικά μεγαλύτερη
3 παιδιά → πολύ μεγαλύτερη
4+ παιδιά → ειδικό καθεστώς πολυμελούς οικογένειας
σε φορολογία + κατοικία + εκπαίδευση + υπηρεσίες + μετακινήσεις.
Γιατί;
Επειδή το δημογραφικό πρόβλημα δεν δημιουργείται κυρίως από την οικογένεια που κάνει το πρώτο παιδί.
Το κρίσιμο είναι η μετάβαση από το 1 → 2 και από το 2 → 3.
Εδώ υπάρχει μια τεράστια ευκαιρία.
Δεν μπορεί η Ελλάδα να συνεχίσει να συγκεντρώνει νέους ανθρώπους σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη και μετά να απορεί γιατί ερημώνουν οι υπόλοιπες περιοχές.
Θα δημιουργούσα «Δημογραφικές Ζώνες Ανάπτυξης».
Σε συγκεκριμένες περιοχές με έντονη πληθυσμιακή συρρίκνωση:
δωρεάν/πολύ φθηνή κατοικία για νέες οικογένειες,
φορολογικά κίνητρα, τηλεργασιακοί κόμβοι, σχολεία, παιδικοί σταθμοί, κέντρα υγείας, γρήγορο internet, συγκοινωνίες, κίνητρα για επιχειρήσεις, ειδικά προγράμματα εγκατάστασης νέων οικογενειών.
Δηλαδή:
να κάνουμε την επαρχία ξανά ελκυστικό τόπο για να μεγαλώσεις παιδιά.
6. Να φέρουμε πίσω τους Έλληνες του εξωτερικού
Αυτό είναι ο άλλος μισός του δημογραφικού προβλήματος.
Υπάρχουν εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες που έφυγαν τα προηγούμενα χρόνια.
Αν καταφέρουμε να επιστρέψουν νέοι άνθρωποι 20–40 ετών, δεν επιστρέφουν απλώς εργαζόμενοι.
Επιστρέφουν δυνητικοί γονείς.
Άρα θα δημιουργούσα ένα πραγματικό:
«Return to Greece»
με:
φορολογικά κίνητρα,
αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων,
βοήθεια εύρεσης εργασίας,
στεγαστικά κίνητρα,
ειδική υποστήριξη για οικογένειες,
αγγλόφωνες δημόσιες υπηρεσίες όπου χρειάζεται,
σχολική υποστήριξη για παιδιά που επιστρέφουν από το εξωτερικό.
Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο σημαντικό
Δεν πρέπει να αντιμετωπίσουμε το δημογραφικό μόνο ως πρόβλημα πληθυσμού.
Γιατί ακόμη και αν αύριο ο δείκτης γονιμότητας ανέβαινε από 1,2 σε 1,8, οι συνέπειες των προηγούμενων δεκαετιών θα εξακολουθούσαν να υπάρχουν.
Γι' αυτό χρειάζονται δύο παράλληλες στρατηγικές:
Α. Να αυξήσουμε τις γεννήσεις.
Β. Να προσαρμόσουμε την Ελλάδα στη δημογραφική πραγματικότητα που ήδη έχει δημιουργηθεί.
Δηλαδή:
παραγωγικότητα, αυτοματοποίηση, τεχνολογία, καλύτερη εκπαίδευση,
συμμετοχή περισσότερων γυναικών στην αγορά εργασίας,
ενεργός γήρανση,
προσέλκυση ανθρώπινου κεφαλαίου,
ελεγχόμενη και αποτελεσματική μεταναστευτική πολιτική.
Δεν μπορούμε να περιμένουμε 20 χρόνια μέχρι να μεγαλώσουν τα παιδιά που θα γεννηθούν σήμερα.
Και πρέπει να το κάνουμε γνωρίζοντας ότι οι δημογραφικές πολιτικές δεν αποδίδουν αμέσως. Οι προβολές πληθυσμού της Eurostat είναι σενάρια που εξαρτώνται από γονιμότητα, θνησιμότητα και μετανάστευση, και ακριβώς γι' αυτό πρέπει να σχεδιάζουμε δεκαετίες μπροστά.
Ακολουθούν τα 15 σημεία
Να συμφωνηθεί από όλα τα μεγάλα κόμματα ένα Εθνικό Δημογραφικό Σύμφωνο 25ετίας, με στόχους ανά πενταετία.
Να δημιουργηθεί ανεξάρτητη Εθνική Αρχή Δημογραφικής Πολιτικής, η οποία θα μετρά κάθε χρόνο:
γεννήσεις,
ηλικία πρώτου παιδιού,
επιθυμητό και πραγματικό αριθμό παιδιών,
κόστος ανατροφής,
στέγαση νέων οικογενειών,
επιστροφή Ελλήνων από το εξωτερικό.
Το δημογραφικό δεν πρέπει να αλλάζει κατεύθυνση κάθε τέσσερα χρόνια.
2. Επανάσταση στη στεγαστική πολιτική
Κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι από τα σημαντικότερα.
Δημιουργία Εθνικού Ταμείου Οικογενειακής Στέγης.
Στόχος: κανένα νέο ζευγάρι να μη θεωρεί ότι «δεν κάνουμε δεύτερο παιδί γιατί δεν χωράμε / δεν μπορούμε να πληρώσουμε σπίτι».
Μέτρα:
άτοκα ή εξαιρετικά χαμηλότοκα δάνεια για νέες οικογένειες,
δημόσιες κατοικίες με χαμηλό ενοίκιο,
αξιοποίηση κλειστών δημοσίων κτιρίων,
ανακαίνιση κενών κατοικιών,
μεγαλύτερη στεγαστική ενίσχυση από το δεύτερο παιδί και μετά,
ειδικά στεγαστικά προγράμματα στην περιφέρεια.
3. «Δωρεάν παιδική ηλικία» για βασικές ανάγκες.
Όχι κυριολεκτικά όλα δωρεάν.
Αλλά να γίνει πολύ μικρότερο το κόστος του παιδιού για την οικογένεια.
Για κάθε παιδί:
βρεφονηπιακός σταθμός,
ολοήμερο σχολείο,
σχολικό γεύμα,
βασικές αθλητικές δραστηριότητες,
πολιτιστικές δραστηριότητες,
βασική παιδιατρική φροντίδα,
ψηφιακός εξοπλισμός όπου χρειάζεται.
Η οικογένεια να ξέρει από την αρχή:
«Αν αποκτήσω δεύτερο παιδί, το κράτος δεν θα με αφήσει μόνο μου απέναντι στο κόστος.»
4. Ριζική φορολογική μεταρρύθμιση υπέρ της οικογένειας.
Το φορολογικό σύστημα πρέπει να λαμβάνει σοβαρά υπόψη το οικογενειακό μέγεθος.
Παράδειγμα κατεύθυνσης:
1 παιδί: ελάφρυνση
2 παιδιά: πολύ μεγαλύτερη ελάφρυνση
3 παιδιά: ιδιαίτερα ισχυρή ελάφρυνση
4+ παιδιά: ειδικό φορολογικό καθεστώς
Και όχι μόνο στον φόρο εισοδήματος.
Να εξεταστούν:
ΕΝΦΙΑ,
τεκμήρια,
ΦΠΑ σε συγκεκριμένες παιδικές ανάγκες,
φορολογικές εκπτώσεις για έξοδα παιδιών.
5. Εθνικό πρόγραμμα «2ο και 3ο παιδί»
Εδώ θα πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα επιθετικοί.
Το μεγαλύτερο δημογραφικό πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι πολλές γυναίκες δεν κάνουν κανένα παιδί.
Είναι ότι πολλά ζευγάρια που θα ήθελαν δεύτερο ή τρίτο παιδί σταματούν στο ένα.
Άρα το κράτος πρέπει να σχεδιάσει την πολιτική του γύρω από αυτή τη μετάβαση.
Το δεύτερο παιδί να ενεργοποιεί πολυετή δέσμη παροχών και το τρίτο ακόμη ισχυρότερη.
Όχι ένα εφάπαξ βοήθημα που εξαφανίζεται σε λίγους μήνες.
6. Εργασία φιλική προς την οικογένεια.
Θέλω μια Ελλάδα στην οποία η επιλογή:
«θα κάνω παιδί»
δεν σημαίνει:
«θα καταστρέψω την καριέρα μου».
Μέτρα:
ευέλικτο ωράριο, τηλεργασία όπου είναι εφικτή,
προστασία από επαγγελματικές διακρίσεις, γονικές άδειες,
σταδιακή επιστροφή στην εργασία,
κίνητρα στις επιχειρήσεις που εφαρμόζουν πραγματικές οικογενειακές πολιτικές.
Και ιδιαίτερη προσοχή στην επαγγελματική επανένταξη των μητέρων.
7. Εθνικό πρόγραμμα παιδικής φροντίδας.
Ο γονιός δεν χρειάζεται μόνο χρήματα.
Χρειάζεται χρόνο.
Άρα:
Κανένα παιδί να μη μένει χωρίς διαθέσιμη δομή φροντίδας επειδή ο γονιός εργάζεται.
Βρεφονηπιακοί σταθμοί, ΚΔΑΠ, ολοήμερα σχολεία και δραστηριότητες πρέπει να δημιουργήσουν ένα συνεχές 08:00–18:00, όπου αυτό είναι αναγκαίο.
Αυτό θα βοηθούσε ιδιαίτερα και τις γυναίκες να παραμένουν στην αγορά εργασίας.
8. «Επιστρέψτε σπίτι» — μαζική επιστροφή Ελλήνων του εξωτερικού
Να δημιουργήσουμε ένα πραγματικά επιθετικό πρόγραμμα επαναπατρισμού.
Για Έλληνες 25–45 ετών:
φορολογικά κίνητρα, αναγνώριση πτυχίων/προσόντων,
διασύνδεση με ελληνικές επιχειρήσεις, στεγαστική βοήθεια,
βοήθεια σχολικής ένταξης των παιδιών,
ψηφιακές υπηρεσίες για όλη τη διαδικασία επιστροφής.
Ένας Έλληνας που επιστρέφει στα 32 του είναι δημογραφικά πολύ σημαντικότερος από μια απλή αύξηση του πληθυσμού κατά έναν άνθρωπο.
Επιστρέφει δυνητικός εργαζόμενος, φορολογούμενος, γονιός και μελλοντικός πολίτης.
9. Αναγέννηση της ελληνικής περιφέρειας.
Δεν μπορούμε να λύσουμε το δημογραφικό αφήνοντας ολόκληρες περιοχές να αδειάζουν.
Θα δημιουργούσα 100–150 Δημογραφικούς Πυρήνες Ανάπτυξης σε περιοχές που χάνουν πληθυσμό.
Εκεί: κατοικίες, σχολεία, παιδικοί σταθμοί, κέντρα υγείας, γρήγορο internet, τηλεργασία, φορολογικά κίνητρα, επιχειρηματικά κίνητρα.
Να μπορεί ένα ζευγάρι να πει:
«Μπορώ να μεγαλώσω τρία παιδιά στην περιοχή όπου γεννήθηκα.»
10. Πανεπιστήμια και επαγγελματική εκπαίδευση κοντά στους νέους.
Η ηλικία 18–30 είναι κρίσιμη.
Πρέπει να μειωθεί η αναγκαστική μετακίνηση προς Αθήνα και Θεσσαλονίκη όπου αυτό είναι δυνατό.
Ισχυρά περιφερειακά πανεπιστήμια και σύγχρονη επαγγελματική εκπαίδευση μπορούν να δημιουργήσουν τοπικά οικοσυστήματα εργασίας, κατοικίας και οικογένειας.
11. Δημόσια υγεία και υποστήριξη γονιμότητας.
Εδώ χρειάζεται μεγάλη προσοχή και σοβαρότητα.
Πρέπει να υπάρχει πρόσβαση σε:
προληπτικό έλεγχο,
ενημέρωση για τη γονιμότητα,
υποστήριξη ζευγαριών με προβλήματα τεκνοποίησης,
θεραπείες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής όπου ενδείκνυνται,
ψυχολογική υποστήριξη.
Και κυρίως έγκαιρη ενημέρωση, ώστε οι άνθρωποι να γνωρίζουν ότι η αναπαραγωγική δυνατότητα μεταβάλλεται με την ηλικία.
12. Εθνική δημογραφική παιδεία.
Αυτό είναι το πιο «αόρατο» μέτρο αλλά ίσως από τα σημαντικότερα.
Από το σχολείο και το πανεπιστήμιο να διδάσκεται:
τι σημαίνει δημογραφική γήρανση,
πώς λειτουργεί η γονιμότητα,
ποιες είναι οι πραγματικές οικονομικές συνέπειες,
πώς συνδυάζονται οικογένεια και καριέρα,
ποιες είναι οι διαθέσιμες κρατικές υπηρεσίες.
Όχι προπαγάνδα υπέρ της τεκνοποίησης.
Ενημέρωση και επιλογή.
13. Τεχνολογία για να αντισταθμίσουμε τη δημογραφική συρρίκνωση
Ακόμη και αν αύριο αυξηθούν οι γεννήσεις, τα παιδιά αυτά θα μπουν στην αγορά εργασίας μετά από περίπου δύο δεκαετίες.
Άρα πρέπει ταυτόχρονα να αυξήσουμε δραστικά την παραγωγικότητα.
Επενδύσεις σε:
τεχνητή νοημοσύνη, ρομποτική, αυτοματοποίηση, ψηφιοποίηση δημοσίου, παραγωγικότητα επιχειρήσεων.
Η Ελλάδα του 2050 μπορεί να έχει λιγότερους εργαζόμενους αλλά πολύ μεγαλύτερη παραγωγή ανά εργαζόμενο.
14. Έξυπνη μεταναστευτική πολιτική.
Αυτό είναι αναπόφευκτο μέρος της συζήτησης.
Αλλά πρέπει να γίνει με κανόνες και στρατηγική.
Η Ελλάδα θα χρειαστεί ανθρώπινο δυναμικό σε τομείς όπου θα υπάρχουν ελλείψεις.
Άρα:
νόμιμη είσοδος + επιλογή με βάση τις ανάγκες της οικονομίας + γρήγορη ένταξη + εκμάθηση ελληνικών + εργασία + τήρηση των κανόνων.
Η μετανάστευση μπορεί να λειτουργήσει ως συμπληρωματικό εργαλείο.
Δεν μπορεί όμως να αντικαταστήσει μια σοβαρή δημογραφική πολιτική για τους Έλληνες.
15. Ένα τεράστιο εθνικό «project»
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο σημαντικό σημείο.
Το δημογραφικό χρειάζεται αλλαγή νοοτροπίας.
Πρέπει να ξεκινήσουμε μια δεκαετή εθνική προσπάθεια με ένα απλό μήνυμα:
«Η Ελλάδα πρέπει να γίνει η καλύτερη χώρα στην Ευρώπη για να μεγαλώσεις οικογένεια.»
Όχι «κάντε παιδιά για την πατρίδα».
Αλλά:
«Αν θέλεις οικογένεια, η κοινωνία θα είναι δίπλα σου.»
Και αυτό πρέπει να γίνει με:
κράτος,
δήμους,
επιχειρήσεις,
σχολεία,
πανεπιστήμια,
Εκκλησία και κοινωνικούς φορείς,
κοινωνία των πολιτών.
Και τώρα το πιο δύσκολο: τα χρήματα
Εδώ πρέπει να είμαστε ειλικρινείς.
Αυτό δεν γίνεται με 200 εκατ. ευρώ τον χρόνο.
Αν η Ελλάδα αποφασίσει πραγματικά ότι το δημογραφικό είναι η Νο1 μακροπρόθεσμη εθνική προτεραιότητα, θα χρειαστεί μια επένδυση της τάξης των πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως, συνδυάζοντας κρατικό προϋπολογισμό, ευρωπαϊκούς πόρους, δημόσια περιουσία και ιδιωτικές επενδύσεις.
Και εδώ υπάρχει μια πολύ ενδιαφέρουσα οικονομική λογική:
Το παιδί δεν είναι απλώς κοινωνική δαπάνη.
Ένα παιδί που θα γίνει ενήλικος εργαζόμενος σε 20 χρόνια θα:
εργάζεται, παράγει, φορολογείται, καταναλώνει, δημιουργεί επιχειρήσεις, στηρίζει ασφαλιστικά το σύστημα,
ενδεχομένως δημιουργήσει και τη δική του οικογένεια.
Άρα η δημογραφική πολιτική πρέπει να αντιμετωπιστεί εν μέρει ως επένδυση ανθρώπινου κεφαλαίου.
Το χρονοδιάγραμμα.
Περίοδος
Προτεραιότητα
2027–2030
Στέγη + παιδική φροντίδα + φορολογία + 2ο παιδί
2030–2035
Περιφέρεια + επαναπατρισμός + εργασία
2035–2040
Παραγωγικότητα + τεχνολογία + αξιολόγηση
2040–2050
Σταθεροποίηση και μακροχρόνια δημογραφική ανάκαμψη.
Και θα πρέπει να παρακολουθούμε κάθε χρόνο:
γεννήσεις — δείκτης γονιμότητας — ηλικία πρώτου παιδιού — καθαρή μετανάστευση νέων — αριθμός Ελλήνων που επιστρέφουν από το εξωτερικό.
Με έναν πολύ συγκεκριμένο στόχο
Όχι «να λύσουμε το δημογραφικό».
Αυτό είναι αόριστο.
Να πούμε:
2030
Σταμάτημα της επιδείνωσης.
2035
Δείκτης γονιμότητας 1,5+.
2040
1,7+.
2050
Προσπάθεια προσέγγισης του 1,8+, παράλληλα με αύξηση της καθαρής επιστροφής νέων Ελλήνων και σημαντική άνοδο της παραγωγικότητας.
Και κάτι τελευταίο, θεμελιώδες
Το δημογραφικό δεν θα λυθεί επειδή το κράτος θα δώσει περισσότερα χρήματα.
Ούτε επειδή θα κάνουμε μια ωραία διαφημιστική εκστρατεία.
Θα λυθεί όταν ένας 30χρονος στην Ελλάδα μπορέσει να πει:
«Έχω δουλειά, έχω σπίτι, μπορώ να μεγαλώσω το παιδί μου με αξιοπρέπεια και δεν χρειάζεται να διαλέξω ανάμεσα στην οικογένεια και στη ζωή που θέλω να κάνω.»
Αυτό, είναι το πραγματικό δημογραφικό όραμα για την Ελλάδα.
Αυτό είναι το σχέδιο που προτείνει η ΟΚΡΑ, το πόσοι θα διαβάσουν αυτό το πρόγραμμα είναι πασιφανές πως θα είναι ελάχιστοι, το μόνο παρήγορο είναι πως θα είναι πιο πολλοί από αυτούς που διαβάζουν τα προγράμματα των κομμάτων, κάτι είναι κι αυτό.
Υ.Γ.
Αφορμή για να παρουσιάσω το πιο πάνω πρόγραμμα ήταν ένα άρθρο του κ. Ηλία Γιαννακόπουλου με τίτλο ''Σπίτια - Κουφάρια''.
